گزانگبین یا به عبارت صحیح ترانگبین گون چیست ؟

گزانگبین در منابع مختلف تحت عناوین گز خوانسار و انگبین گون ، ترنجبین اصفهان و شهد پارسی نام برده شده است . طبق استاندارد شماره ۲۶۱۹ ، انگبین گون از نظر شیمیایی نوعی مان  (manna) محسوب می شود که توسط حشره پسیل گز از خانواده Psyllidae با نام علمی Cyamophila astragalicola  که قبلاً C.dicora نام برده می شد ، در اثر تغذیه آن از شیره گیاه گون ، گزی به نام Astragalus adscendens  حاصل می شود.

انگبین از نگاه مفسران ، محققان و اهل معرفت

در کتاب مفردات راغب ، واژه «لمن» چنین تعریف شده است :«شیئی کالطل فیه حلاوه و یسقط علی الشجر» ؛« چیزی شبیه شبنم که در آن شیرینی است و بر درخت فرو می افتد.» در کتاب تفسیر پرتوی از قرآن نیز آمده است : «ماده آبکی که روی بعضی درخت ها شکرک می بندد را انگبین نامند.»

دانکین (۱۹۸۰) برای مان (manna) دو منشاء کلی تعریف می کند :

  1. ترشحات گیاهی چه به طور طبیعی و چه بر اثر عمل حشره یا تیغ زدن به وسیله انسان .
  2. ترشحات مستقیم حشره بر روی گیاه میزبان .

در دایره المعارف بریتانیا واژه manna  چنین تعریف شده است :

«قسمتی ماده خوراکی سفید رنگ و عسل مانند که مستقیماً به وسیله حشره و یا به کمک حشره بر روی گیاه تولید می شود . »

بیش از ۱۰۰۰ سال پیش ابوریحان بیرونی به تولید شهد توسط حشره بر روی گیاه پرخار اشاره می کند . ادوارد فردریک (۱۸۱۹ م ) نیز در سفرنامه خود آورده است :«در ایران غالباً با نوعی شیرینی پذیرایی می شود که یکی از ترکیبات اصلی آن ماده شیرین سفید صمغ مانندی به نام گزانگبین است که همراه با گلاب ، آرد و مغزپسته به صورت قرص شیرینی به قطر تقریباً هشت سانتی متر و ضخامت کمتر از یک سانتی متر ساخته می شود . درختچه ای که بر روی آن گز یافت می شود و سرشاخه های آن شباهت به جارو دارد را گون می نامند . همه جا روی سرشاخه های جوان و زیر بوته ها تکه های گز همانند ریزه های نخ هماره با تعداد بی شمار حشرات کوچک و به وفور دیده می شود . » فردریک می گوید :« با نظر اهالی موافقم و بدون تردید گز را تولید حیوانی می دانم. » جالب توجه اینکه نظریات فردریک بیشتر از ۱۵۰ سال مورد تأیید دیگران قرار نگرفت . (گرامی ۱۹۹۸ م )

 حاصل هیدرولیز اسیدی پلی ساکاریدهای موجود در مان گون ، گلوکز ، زایلوز و مانز است . اقوام یهود معتقدند « این یک مائده آسمانی است که خداوند به قوم حضرت موسی (ع) اعطا کرده » و در مراسمی که برگزار می کنند و آن را به عنوان یک ماده مقدس مورد استفاده قرار می دهند .

منبع: عقاقیر در طب سنتی – حکیم بهنام یوسفیان